Parasomniler

Parasomniler, uyku sırasında veya uyku ile uyanıklık arasındaki geçiş dönemlerinde ortaya çıkan anormal davranışlar, hareketler, duygular veya deneyimlerdir. Bu durumlar hem kişinin kendi güvenliğini hem de birlikte yaşadığı kişilerin yaşam kalitesini etkileyebilir.

Parasomniler çocukluk çağında daha sık görülmekle birlikte erişkinlerde de ortaya çıkabilir. Bazı parasomniler zararsız ve geçici olurken, bazıları nörolojik veya uyku ile ilişkili hastalıkların belirtisi olabilir.

Parasomni Nedir?

Parasomni, normal uyku sürecini bozan ve uyku sırasında istenmeyen davranışların ortaya çıkmasına neden olan uyku bozuklukları grubudur.

Bu davranışlar:

Hareket etme
Konuşma
Bağırma
Yürüme
Rüyaları fiziksel olarak yaşama

şeklinde görülebilir.

Kişi çoğu zaman yaşanan olayları hatırlamayabilir.

Parasomnilerin Belirtileri Nelerdir?

Parasomnilerin belirtileri görülen bozukluğun türüne göre değişebilir.

Sık görülen belirtiler:

Uyurgezerlik
Uykuda konuşma
Gece korkuları
Kabuslar
Uykuda bağırma
Uykuda ani hareketler
Rüyaları hareketlerle yaşama
Yataktan düşme
Uyku sırasında saldırgan davranışlar

olarak sıralanabilir.

Parasomni Türleri Nelerdir?

Uyurgezerlik (Somnambulizm)

Uyurgezerlik sırasında kişi uyku halinde olmasına rağmen:

Yürüyebilir
Kapı açabilir
Ev içerisinde dolaşabilir

Çoğu zaman olay sonrasında hiçbir şey hatırlamaz.

Çocukluk çağında daha sık görülür.

Uykuda Konuşma

Uyku sırasında:

Kelimeler söyleme
Cümle kurma
Anlaşılmayan sesler çıkarma

şeklinde ortaya çıkabilir.

Genellikle ciddi bir sağlık sorunu oluşturmaz.

Gece Korkuları

Gece korkuları özellikle çocuklarda sık görülür.

Belirtiler:

Ani çığlık atma
Korku hissi
Hızlı kalp atımı
Terleme

şeklindedir.

Kişi genellikle tam olarak uyanmaz ve sabah olayı hatırlamaz.

Kabus Bozukluğu

Kabuslar korkutucu rüyalar sonucunda kişinin uyanmasına neden olabilir.

Gece korkularından farklı olarak kişi rüyayı genellikle ayrıntılı şekilde hatırlayabilir.

REM Uyku Davranış Bozukluğu

REM uykusunda normalde kaslar geçici olarak gevşer.

Bu mekanizmanın bozulduğu durumlarda kişi:

Rüyalarını hareketlerle yaşayabilir
Tekme atabilir
Yumruk atabilir
Konuşabilir
Yataktan düşebilir

Bu durum hem hasta hem de eş için yaralanma riski oluşturabilir.

REM Uyku Davranış Bozukluğu Neden Önemlidir?

REM uyku davranış bozukluğu bazı nörodejeneratif hastalıklarla ilişkili olabilir.

Özellikle:

Parkinson Hastalığı
Lewy Cisimcikli Demans
Multisistem Atrofi

gibi hastalıkların erken belirtisi olarak görülebilir.

Bu nedenle erişkin yaşta başlayan vakalarda ayrıntılı değerlendirme önemlidir.

Parasomniler Neden Olur?

Parasomnilerin ortaya çıkmasında birçok faktör rol oynayabilir.

Uyku Yoksunluğu

Yetersiz uyku bazı parasomnileri tetikleyebilir.

Stres ve Anksiyete

Yoğun stres ve psikolojik yük uyku düzenini etkileyebilir.

Ateşli Hastalıklar

Özellikle çocuklarda ateşli hastalıklar sırasında parasomniler görülebilir.

İlaçlar

Bazı ilaçlar uyku davranışlarında değişikliklere neden olabilir.

Nörolojik Hastalıklar

Bazı nörolojik hastalıklar parasomnilerle ilişkili olabilir.

Parasomniler Tehlikeli midir?

Çoğu parasomni ciddi sağlık sorunu oluşturmaz.

Ancak aşağıdaki durumlarda risk artabilir:

Yataktan düşme
Yaralanma
Eşe zarar verme
Ev içerisinde dolaşma
Kesici veya tehlikeli eşyalara erişim

Bu nedenle güvenlik önlemleri alınması önemlidir.

Parasomniler ile Epilepsi Karışabilir mi?

Evet.

Bazı gece nöbetleri:

Uykuda hareketler
Ani davranış değişiklikleri
Bağırma
Bilinç değişiklikleri

ile ortaya çıkabilir.

Bu nedenle parasomniler ile gece epileptik nöbetlerinin ayırt edilmesi önemlidir.

Parasomni Tanısı Nasıl Konulur?

Tanının temelini ayrıntılı hasta öyküsü oluşturur.

Değerlendirme sırasında:

Belirtilerin şekli
Başlangıç yaşı
Sıklığı
Uyku düzeni
Kullanılan ilaçlar
Tanık anlatımları

incelenir.

Video Kaydı Tanıda Faydalı Olur mu?

Evet.

Aile bireyleri tarafından kaydedilen videolar davranışların değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Polisomnografi (Uyku Testi) Nedir?

Bazı hastalarda uyku sırasında ortaya çıkan davranışların değerlendirilmesi amacıyla polisomnografi yapılabilir.

Bu inceleme sırasında:

Beyin aktiviteleri
Kas hareketleri
Solunum
Kalp ritmi

kaydedilir.

Video EEG Ne Zaman Gerekebilir?

Gece nöbetleri ile parasomnilerin ayırt edilmesinde bazı hastalarda Video EEG incelemesi gerekli olabilir.

Hangi Durumlarda Nöroloji Uzmanına Başvurulmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda değerlendirme önerilir:

Sık tekrarlayan uyurgezerlik
Uykuda şiddetli hareketler
Yaralanma riski oluşturan davranışlar
Uykuda bağırma ve saldırgan hareketler
Gece nöbet şüphesi
Erişkin yaşta başlayan parasomniler

Parasomnilerde İkinci Görüş Ne Zaman Gereklidir?

Aşağıdaki durumlarda ikinci görüş alınabilir:

Tanının netleşmemesi
Gece epilepsisi şüphesi
REM uyku davranış bozukluğu
Tedaviye rağmen devam eden belirtiler
Nörodejeneratif hastalık şüphesi

Prof. Dr. Emin Özcan ile Parasomni Değerlendirmesi

Prof. Dr. Emin Özcan; parasomniler, REM uyku davranış bozukluğu, gece nöbetleri, epilepsi, uyku bozuklukları ve diğer nörolojik hastalıkların tanı ve takibiyle ilgilenmektedir.

Değerlendirme sürecinde hastanın ayrıntılı öyküsü, nörolojik muayenesi, uyku incelemeleri, Video EEG kayıtları ve gerekli görülen diğer tetkikler birlikte değerlendirilerek kapsamlı bir yaklaşım planlanmaktadır.

Sık Sorulan Sorular

Parasomni ne demektir?

Uyku sırasında ortaya çıkan anormal davranışlar ve hareketler için kullanılan genel bir terimdir.

Uyurgezerlik tehlikeli olabilir mi?

Bazı durumlarda düşme ve yaralanma riski oluşturabilir.

Parasomniler epilepsi ile karışabilir mi?

Evet. Özellikle gece nöbetleri bazı parasomnilerle benzer belirtiler gösterebilir.

REM uyku davranış bozukluğu neden önemlidir?

Bazı nörodejeneratif hastalıkların erken belirtisi olabilir.

Parasomniler için uyku testi gerekli midir?

Bazı hastalarda polisomnografi veya Video EEG incelemeleri tanıya yardımcı olabilir.