MS Hastalığı Türkiye’de ve Dünyada Ne Kadar Sık Görülüyor?
MS Hastalığı Türkiye için ne ifade ediyor? Multipl Skleroz (MS), merkezi sinir sistemini etkileyen kronik ve bağışıklık sistemi aracılı bir hastalıktır. Beyin, omurilik ve görme sinirlerinde hasara yol açabilen bu hastalık özellikle genç erişkin yaş grubunda kalıcı nörolojik engelliliğin önemli nedenlerinden biri olarak kabul edilmektedir.
Multipl Skleroz Epidemiyolojisi: Türkiye Dünya Ortalamasının Neresinde?
Son yıllarda hem dünyada hem de Türkiye’de MS tanısı alan kişi sayısında belirgin bir artış gözlenmektedir. Bu artışın ne kadarının gerçek hasta sayısındaki yükselişten, ne kadarının gelişmiş görüntüleme yöntemleri ve daha erken tanı olanaklarından kaynaklandığı halen araştırılmaktadır.
Peki MS Türkiye’de ne kadar yaygındır? Dünyanın diğer ülkeleriyle karşılaştırıldığında Türkiye hangi risk grubunda yer almaktadır?
Dünyada Kaç Kişi MS Hastasıdır?
Güncel Atlas of MS verilerine göre dünya genelinde yaklaşık 2,9 milyon kişi MS ile yaşamaktadır. Bu sayı 2013 yılında yaklaşık 2,3 milyon olarak bildirilirken, 2020 yılında 2,8 milyona ve 2023 yılında 2,9 milyona ulaşmıştır. Bu durum hem tanı olanaklarının geliştiğini hem de hastalığın küresel yükünün arttığını göstermektedir.
MS dünyanın her bölgesinde görülebilse de ülkeler arasında önemli farklılıklar bulunmaktadır.
Genel olarak:
- Kuzey Avrupa
- Kanada
- Amerika Birleşik Devletleri
- Avustralya
- Yeni Zelanda
gibi bölgelerde görülme sıklığı daha yüksektir.
Buna karşılık:
- Ekvator çevresindeki ülkelerde
- Afrika’nın bazı bölgelerinde
- Güneydoğu Asya’nın bazı ülkelerinde
MS daha düşük oranlarda bildirilmektedir.
MS Görülme Sıklığı Neden Ülkeden Ülkeye Değişiyor?
MS’in kesin nedeni henüz bilinmemektedir. Ancak hastalığın ortaya çıkmasında genetik yatkınlık ile çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.
Araştırmalar özellikle şu faktörlere dikkat çekmektedir:
- D vitamini düzeyi
- Güneş ışığına maruziyet
- Viral enfeksiyonlar
- Sigara kullanımı
- Obezite
- Genetik yatkınlık
- Göç ve yaşam çevresi
Özellikle çocukluk ve ergenlik döneminde düşük güneş ışığına maruz kalmanın ilerleyen yaşlarda MS riskini artırabileceği düşünülmektedir.
Türkiye’de MS Ne Kadar Sık Görülüyor?
Uzun yıllar boyunca Türkiye, MS açısından orta riskli ülkeler arasında kabul edilmiştir. Ancak son yıllarda yapılan geniş kapsamlı çalışmalar bu görüşün yeniden değerlendirilmesine neden olmuştur.
2024 yılında yayımlanan ve Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı’nın ulusal sağlık verilerini kullanan geniş çaplı epidemiyolojik çalışmada, Türkiye genelindeki MS sıklığı ayrıntılı olarak analiz edilmiştir. Çalışmada 85 milyondan fazla nüfus değerlendirilmiştir.
Araştırmanın sonuçlarına göre:
- Türkiye’de MS prevalansı 100.000 kişide 96,4 olarak hesaplanmıştır.
- Kadınlarda görülme sıklığı erkeklerden belirgin olarak yüksektir.
- Kadın/erkek oranı yaklaşık 2,1 / 1 olarak bulunmuştur.
- Ortalama tanı yaşı yaklaşık 34 yaş olarak belirlenmiştir.
Bu veriler Türkiye’nin artık düşük riskli ülkeler arasında değerlendirilemeyeceğini göstermektedir.
Türkiye’de Kaç Kişi MS Hastasıdır?
Ulusal çalışmada sağlık kayıtlarında MS tanısı bulunan kişi sayısı 200 bini aşmıştır.
Daha sıkı tanı kriterleri kullanılarak yapılan analizlerde ise yaklaşık 82 bin doğrulanmış MS hastası tespit edilmiştir.
Bu rakamlar Türkiye’nin Avrupa ülkelerine benzer bir MS yüküne sahip olduğunu göstermektedir.
Başka bir ifadeyle;
Türkiye’de her yıl binlerce kişiye yeni MS tanısı konulmakta ve on binlerce kişi hastalıkla yaşamını sürdürmektedir.
Türkiye Dünya Sıralamasında Nerede Yer Alıyor?
MS görülme sıklığı açısından ülkeler genellikle şu şekilde sınıflandırılmaktadır:
| Risk Düzeyi | Prevalans (100.000 kişide) |
|---|---|
| Düşük Risk | <50 |
| Orta Risk | 50–100 |
| Yüksek Risk | >100 |
Türkiye’nin yaklaşık 96,4/100.000 prevalans değeri dikkate alındığında, ülkemiz orta-yüksek risk sınırında yer almaktadır.
Karşılaştırma yapmak gerekirse:
- Kanada: >200/100.000
- Kuzey Avrupa ülkeleri: 150–250/100.000
- Amerika Birleşik Devletleri: yaklaşık 200–300/100.000
- Türkiye: 96,4/100.000
- Bazı Asya ülkeleri: <50/100.000
Bu tablo Türkiye’nin artık klasik olarak “MS’in nadir görüldüğü ülkeler” arasında değerlendirilemeyeceğini göstermektedir.
Kadınlarda Neden Daha Sık Görülüyor?
MS’in kadınlarda daha sık görülmesi uzun yıllardır bilinmektedir.
Türkiye verilerinde de kadınlarda görülme sıklığının erkeklere göre yaklaşık iki kat fazla olduğu gösterilmiştir.
Bunun nedenleri tam olarak bilinmemekle birlikte:
- Hormonal etkiler
- Genetik farklılıklar
- Bağışıklık sisteminin kadınlarda farklı çalışması
olası nedenler arasında sayılmaktadır.
MS Görülme Sıklığı Artıyor mu?
Dünya genelinde MS tanısı alan kişi sayısında artış olduğu görülmektedir.
Atlas of MS verilerine göre dünya çapındaki hasta sayısı son on yılda önemli ölçüde yükselmiştir.
Bu artışın olası nedenleri şunlardır:
- MR teknolojisinin yaygınlaşması
- Daha erken tanı konulabilmesi
- Sağlık hizmetlerine erişimin artması
- Çevresel risk faktörlerindeki değişiklikler
- Hastaların daha uzun yaşaması
Muhtemelen bu faktörlerin tamamı birlikte rol oynamaktadır.
Türkiye’de MS Açısından Risk Artıyor mu?
Türkiye’deki güncel veriler geçmiş yıllara göre daha yüksek prevalans değerleri göstermektedir. Bu durum, ülkemizde MS’in düşündüğümüzden daha yaygın olabileceğini ortaya koymaktadır.
Özellikle:
- Büyük şehirlerde yaşam
- Düşük fiziksel aktivite
- D vitamini eksikliği
- Sigara kullanımı
gibi faktörlerin gelecekteki MS yükünü etkileyebileceği düşünülmektedir.
Erken Tanı Neden Bu Kadar Önemlidir?
Günümüzde MS tedavisinde önemli gelişmeler yaşanmıştır.
Modern tedavi yaklaşımları sayesinde:
- Atak sıklığı azaltılabilmekte,
- MR aktivitesi kontrol altına alınabilmekte,
- Kalıcı engellilik riski düşürülebilmektedir.
Bu nedenle erken tanı ve erken tedavi, modern MS yönetiminin temelini oluşturmaktadır.
Özellikle görme kaybı, uyuşma, güçsüzlük, dengesizlik veya açıklanamayan nörolojik belirtiler yaşayan kişilerin nöroloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi önem taşımaktadır.
Sonuç
MS artık yalnızca Kuzey Avrupa ülkelerinin hastalığı değildir. Güncel veriler Türkiye’nin de önemli bir MS yüküne sahip olduğunu göstermektedir. Yaklaşık her 100.000 kişiden 96’sında MS bulunması, ülkemizi orta-yüksek risk grubundaki ülkeler arasına yerleştirmektedir.
Tanı yöntemlerinin gelişmesi ve etkili tedavilerin yaygınlaşması sayesinde günümüzde MS hastalarının büyük bölümü aktif, üretken ve bağımsız bir yaşam sürdürebilmektedir. Bu nedenle erken tanı, düzenli takip ve uygun tedavi planlaması büyük önem taşımaktadır.
